وقتی همسرتان از یک روز سخت حرف می‌زند، همیشه دنبال راه‌حل فوری نیست. گاهی اول لازم دارد مطمئن شود حرفش را فهمیده‌اید. شنیدن فعال یعنی توجهتان را به تجربه او بدهید، درباره چیزی که روشن نیست بپرسید و پیش از آماده‌کردن جواب، معنای حرفش را بررسی کنید. [1]
این مهارت فقط برای زمان دعوا نیست. در صحبت درباره خستگی، نگرانی مالی یا برنامه آخر هفته هم می‌شود آن را تمرین کرد. قرار نیست شنونده بی‌نقصی باشید؛ هدف این است که کمتر حدس بزنید و فرصت بیشتری برای فهمیدن یکدیگر بسازید.
اول معلوم کنید قرار است چه چیزی را بفهمید
پیش از شروع، از خودتان بپرسید: «می‌خواهم بفهمم چه چیزی او را ناراحت کرده، یا می‌خواهم ثابت کنم برداشت من درست است؟» در توضیح شنیدن فعال، تأکید بر فهمیدن است؛ اگر تمام مدت مشغول ساختن دفاعیه خودتان باشید، بخشی از حرف طرف مقابل را از دست می‌دهید. کنارگذاشتن تلفن و عوامل حواس‌پرتی هم به همین توجه کمک می‌کند. [1]
در یک موقعیت فرضی، همسرتان می‌گوید: «امروز هیچ‌کس متوجه نبود چقدر کار داشتم.» پاسخ فوری «خب، باید برنامه‌ریزی می‌کردی» بحث را به راه‌حل می‌برد. برای شروع می‌توانید بپرسید: «کدام قسمت روز بیشتر بهت فشار آورد؟» این نمونه ساخته تحریریه است، نه جمله‌ای که اثرش در یک پژوهش آزمایش شده باشد.
احساس را جدی بگیرید، برداشت را بررسی کنید
می‌توان ناراحتی یک نفر را پذیرفت و هم‌زمان درباره تفسیر او سؤال داشت. احساس، تجربه واقعی فرد است، اما به‌تنهایی همه واقعیت‌های یک اتفاق را ثابت نمی‌کند. متخصص کلینیک کلیولند توصیه می‌کند به‌جای ردکردن احساس دیگری، برای فهمیدن دیدگاه او گفت‌وگو کنیم؛ نام‌گذاشتن روی احساس هم می‌تواند بیان آن را روشن‌تر کند. [2]
مثلاً در جمله فرضی «از اینکه دیر خبر دادی احساس کردم برایت مهم نیستم»، دو بخش وجود دارد: دیر خبر دادن و احساسِ مهم‌نبودن. می‌توانید بگویید: «از بی‌خبری ناراحت شدی؛ درست فهمیدم؟» بعد درباره چیزی که رخ داده توضیح بدهید. این شیوه، موافقت با تمام نتیجه‌گیری‌های طرف مقابل نیست؛ فرصتی است برای اینکه قبل از پاسخ، منظور او روشن شود.
بازگویی کنید، بازجویی نکنید
سؤال خوب به ادامه توضیح کمک می‌کند: «منظورت از تنها ماندن چه بود؟» یا «کدام بخش را درست نفهمیدم؟» بازگویی کوتاهِ چیزی که شنیده‌اید هم راهی برای بررسی برداشتتان است. لازم نیست هر جمله را تکرار کنید یا برای تمام جزئیات پاسخ آماده داشته باشید؛ خودِ توجه و آمادگی برای اصلاح برداشت اهمیت دارد. [1]
برای تمرین، این گفت‌وگوی فرضی را در نظر بگیرید: «می‌گویی وقتی درباره مهمانی بدون هماهنگی تصمیم گرفتم، احساس کردی نظرت جایی ندارد؛ درست است؟» اگر پاسخ «نه، بیشتر از شلوغی خانه نگران بودم» باشد، شنیدن کار خودش را کرده است: موضوع واقعی با حدس اولیه شما فرق داشته است.
نظر خودتان را هم روشن و محترمانه بگویید
شنیدن به معنی حذف خواسته خودتان نیست. ارتباط قاطعانه، بیان نظر و نیاز خود همراه با احترام به دیگری است. بهتر است مسئله مشخص را توضیح بدهید، درباره احساس خود حرف بزنید و درخواست قابل‌فهمی مطرح کنید؛ نسبت‌دادن نیت و استفاده از حکم‌هایی مثل «تو همیشه…» گفت‌وگو را از اتفاق مشخص دور می‌کند. [3]
در همان مثال مهمانی، پاسخ فرضی می‌تواند این باشد: «متوجه نگرانی‌ات درباره شلوغی شدم. من هم دوست دارم خانواده‌ام را ببینم. می‌توانیم درباره زمان و تعداد مهمان‌ها با هم تصمیم بگیریم؟» برای کارکردن روی این بخش، راهنمای گفت‌وگو با همسر بدون بالاگرفتن دعوا مثال‌های بیشتری دارد.
توجه را با یک حرکت نمایشی اشتباه نگیرید
نگاه‌کردن، حالت بدنی پذیرا و واکنش متناسب می‌توانند نشان بدهند حواستان به گفت‌وگوست. اما شنیدن فعال، اجرای یک فهرست از حرکت‌ها نیست. اگر فقط منتظر باشید نوبت سؤال بعدی برسد، ممکن است دوباره از خودِ حرف فاصله بگیرید. وقتی ذهنتان منحرف شد، صادقانه بخواهید بخش جاافتاده تکرار شود. [1]
یک تمرین ساده تحریریه این است که در گفت‌وگویی معمولی، فقط یک بار برداشت خود را با طرف مقابل بررسی کنید. بعد بپرسید: «چیزی بود که می‌خواستی بگویی و من از کنارش رد شدم؟» هدف، گرفتن نمره خوب یا قانع‌کردن دیگری به اینکه شنونده خوبی هستید نیست؛ پاسخ او می‌تواند جهت تمرین بعدی را روشن کند.
برای موقعیتی که ناراحتی‌های قدیمی بارها به گفت‌وگوی امروز برمی‌گردند، دلخوری انباشته از همسر و شروع گفت‌وگوی روشن موضوع مکمل این تمرین شنیدن است.
برای روزهایی که همسرتان تحت فشار است، حمایت از همسر پراسترس با شنیدن و کمک عملی شیوه پرسیدن درباره نیاز او و مراقبت از توان خودتان را کنار هم بررسی می‌کند.
وقتی تمرین به‌تنهایی کافی نیست
اضطراب، افسردگی یا مشکلات توجه می‌توانند حضور در گفت‌وگو را دشوار کنند. از روی حواس‌پرتی کسی نمی‌شود برای او تشخیص گذاشت؛ اگر این مشکل مداوم است و به روابط یا زندگی روزانه آسیب می‌زند، ارزیابی و حمایت حرفه‌ای می‌تواند مفید باشد. منابع این مطلب آموزش عمومی متخصصان‌اند و نتیجه یک روش را برای همه زوج‌ها تضمین نمی‌کنند. [1]
شنیدن یکی از اجزای رابطه است. برای دیدن جای آن در کنار اعتماد، مرزهای شخصی و تصمیم‌های مشترک، راهنمای رابطه سالم با همسر را بخوانید. برای شروعِ امروز هم لازم نیست همه چیز را تغییر بدهید؛ یک گفت‌وگوی کوتاه را انتخاب کنید و به‌جای جوابِ سریع، اول مطمئن شوید منظور را درست گرفته‌اید.
منابع
- Cleveland Clinic — 7 Ways To Improve Your Active Listening Skills — 2023-05-25
- Cleveland Clinic — Emotions: How To Express What You Feel — 2023-08-21
- Cleveland Clinic — How To Become More Assertive — 2023-08-16
این نوشته، بازنویسی مستقل فارسی از منابع بالاست؛ بیان آن برای مخاطب عمومی تغییر کرده است.
