ردپای ریزپلاستیک‌ها در نمونه‌هایی از آب آشامیدنی، غذاهای دریایی و چند گروه غذایی دیگر پیدا شده است. اما آیا این ذرات برای ما بیماری‌زا هستند؟ پاسخ درباره حضور آن‌ها روشن‌تر از پاسخ درباره خطرشان برای انسان است. [۵]
ریزپلاستیک چیست و چطور وارد غذا می‌شود؟
ریزپلاستیک به تکه‌های بسیار کوچک پلاستیک گفته می‌شود که اندازه‌شان معمولاً کمتر از پنج میلی‌متر است؛ نانوپلاستیک‌ها از این هم کوچک‌ترند. فرسوده‌شدن وسایل پلاستیکی، الیاف مصنوعی و موادی که در کشاورزی استفاده می‌شوند، می‌تواند این ذرات را وارد محیط کند. آلودگی آب، خاک و هوا هم راه ورود آن‌ها به زنجیره غذاست. [۴]
موضوع فقط ظرف غذا نیست؛ ذرات می‌توانند پیش از بسته‌بندی و از محیط وارد زنجیره غذایی شوند. بنابراین بررسی آلودگی باید از محیط تولید غذا تا مواد در تماس با آن را در نظر بگیرد. [۴]
در کدام غذاها و نوشیدنی‌ها پیدا شده‌اند؟
در یک مرور علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۴، پژوهش‌های مربوط به آب آشامیدنی، ماهی و دیگر آبزیان خوراکی، گوشت و مواد غذایی گیاهی بررسی شدند. در میان نمونه‌های مطالعه‌شده، آب لوله‌کشی و بطری‌شده، صدف و میگو، ماهی، گوشت مرغ و گاو و برخی میوه‌ها و سبزی‌ها وجود داشتند. این فهرست نشان می‌دهد موضوع به یک خوراکی یا یک نوع بسته‌بندی محدود نیست. [۲]
گزارش‌هایی از وجود این ذرات در نمک، شکر، عسل، شیر و چای نیز منتشر شده است. اما پیدا شدن ریزپلاستیک در نمونه‌های یک مطالعه به این معنی نیست که همه محصولات آن گروه، در همه کشورها و با مقدار یکسان آلوده‌اند. برای دانستن وضعیت یک محصول مشخص، داده مربوط به همان محصول و روش اندازه‌گیری معتبر لازم است. [۲][۵]
پژوهش‌ها برای همه گروه‌های غذایی به یک اندازه گسترده نیستند. در مرور سال ۲۰۲۴، تعداد بررسی‌های آب و آبزیان بسیار بیشتر از گوشت و مواد غذایی گیاهی بود. پس نمی‌توان صرفاً از تعداد خبرهایی که درباره یک خوراکی می‌خوانیم نتیجه گرفت آن خوراکی بیشترین سهم را در تماس روزانه ما دارد. [۲]
بسته‌بندی و ظرف غذا چه نقشی دارند؟
بسته‌بندی و وسایل در تماس با غذا هم مورد بررسی‌اند. سازمان ایمنی غذای اروپا، EFSA، در توضیح مرور خود در سال ۲۰۲۵ گزارش کرده که ذرات می‌توانند از این مواد وارد غذا شوند، اما مقدار برآوردشده در آن مرور از آنچه بعضی مطالعات قبلی مطرح کرده بودند کمتر بود. اندازه‌گیری دقیق و سهم هر مسیر هنوز به بررسی بیشتری نیاز دارد. [۴]
درباره ضرر ریزپلاستیک‌ها برای انسان چه می‌دانیم؟
یکی از پژوهش‌های انسانی مهم در سال ۲۰۲۴ در مجله NEJM منتشر شد. پژوهشگران رسوب‌های ایجادشده در دیواره شریان گردن، موسوم به پلاک، را در بیمارانی بررسی کردند که برای تنگی این رگ جراحی شده بودند. در بخشی از نمونه‌ها، پلی‌اتیلن و گاهی نوع دیگری از پلاستیک شناسایی شد. [۳]
در ۲۵۷ بیماری که پیگیری را کامل کردند، طی حدود سه سال، احتمال وقوع مجموع پیامدهای سکته قلبی، سکته مغزی یا مرگ در گروه دارای ذرات بیشتر بود. این یک ارتباط نگران‌کننده است، اما مطالعه ثابت نکرد ذرات علت این اتفاق‌ها بوده‌اند. همچنین مشخص نکرد پلاستیک موجود در نمونه‌ها از کدام غذا یا مسیر وارد بدن شده بود؛ شرکت‌کنندگان هم نماینده همه افراد سالم نبودند. [۳]
آزمایش کبد موش‌ها چه چیزی به این تصویر اضافه می‌کند؟
پژوهشی که خبر اولیه این مقاله از آن آمده، در ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شد. در آن، دریافت ذرات ریز پلی‌اتیلن طی هشت هفته، نشانه‌های آسیب کبد و تجمع چربی را در موش‌های نر بیشتر کرد. در موش‌هایی که رژیم غذایی آسیب‌زا برای کبد داشتند نیز بعضی نشانه‌های آسیب تشدید شد. [۱]
این یافته کمک می‌کند اثر احتمالی ذرات بر بافت زنده بررسی شود. با این حال، موش‌ها ذرات را با مقدار و روش تعیین‌شده در آزمایش دریافت کرده بودند. نتیجه، میزان خطر غذاها و نوشیدنی‌های معمول برای انسان را اندازه نگرفته است. بنابراین این خبر در کنار پژوهش انسانی معنا پیدا می‌کند، نه به‌عنوان اثبات اینکه ریزپلاستیک غذای روزانه باعث کبد چرب می‌شود. [۱][۳]
آیا باید غذاهای این فهرست را کنار بگذاریم؟
وجود ذرات در غذا با اثبات خطر آن مقدار برای سلامت یکسان نیست. FDA می‌گوید شواهد فعلی نشان نداده‌اند مقدار ریزپلاستیک و نانوپلاستیک شناسایی‌شده در غذا، برای انسان خطر سلامت ایجاد می‌کند. این به معنی اثبات بی‌ضرری همه ذرات در هر مقدار هم نیست؛ هنوز درباره مقدار تماس و اثر بلندمدت آن‌ها اطلاعات کافی نداریم. [۵]
این داده‌ها به‌تنهایی فهرست غذایی ممنوعه نمی‌سازند. برای شناخت خطر واقعی باید مقدار تماس روزمره و سهم منابع مختلف آلودگی مشخص شود؛ پیدا شدن ذرات در چند نمونه، برای ناایمن خواندن کل یک گروه غذایی کافی نیست. [۴][۵]
برای کم‌کردن تماس روزمره با پلاستیک چه کنیم؟
لازم نیست همه وسایل پلاستیکی خانه را کنار بگذارید. از چند تغییر ساده در گرم‌کردن و نگهداری غذا شروع کنید. این کارها برای استفاده محتاطانه‌تر از پلاستیک‌اند؛ هنوز نمی‌توان گفت با انجامشان مقدار مشخصی ریزپلاستیک کمتر وارد بدن می‌شود یا خطر بیماری چقدر کاهش می‌یابد. [۸]
غذا را در ظرف مناسب گرم کنید. برای گرم‌کردن غذا در مایکروویو می‌توانید آن را به ظرف شیشه‌ای یا سرامیکیِ مخصوص مایکروویو منتقل کنید. اگر از ظرف پلاستیکی استفاده می‌کنید، برچسب و دستور سازنده را بررسی کنید؛ مناسب‌بودن برای نگهداری غذا، لزوماً به معنی مناسب‌بودن برای گرم‌کردن نیست. FDA هم تأکید می‌کند بعضی ظروف پلاستیکی برای مایکروویو مناسب نیستند. [۶][۷]
ظرف پلاستیکی آسیب‌دیده را برای غذا استفاده نکنید. وزارت بهداشت کانادا توصیه می‌کند از ظروفی که آسیب ظاهری، لکه یا بوی نامطبوع دارند استفاده نشود و ظرف فقط مطابق کاربرد و دستور سازنده به کار برود. بنابراین ظرفی که برای گرم‌کردن یا نگهداری غذا طراحی نشده، انتخاب مناسبی برای این کار نیست. این توصیه درباره ایمنی کلی استفاده از ظروف است و مقدار کاهش ریزپلاستیک را مشخص نمی‌کند. [۷]
برای غذای همراه و نوشیدنی، در صورت امکان از ظرف شیشه‌ای یا فلزیِ مخصوص مواد غذایی و قابل‌استفاده مجدد کمک بگیرید. برای مثال، می‌توانید ناهار را در ظرف شیشه‌ای ببرید یا نوشیدنی را در قمقمه فلزی مناسب نگه دارید. NIH این جایگزینی‌های ساده را برای کاهش استفاده از پلاستیک پیشنهاد می‌کند؛ نیازی به تعویض یک‌باره همه وسایل نیست. ظرف فلزی را داخل مایکروویو نگذارید. [۶][۸]
منابع
- Jung W, Abushukair H, Patil NY, Ampadu F, Firouzi M, Rus I, Choi J, Muthukrishnan SD, Shukla S, Tarantini S, Csiszar A, Mehla K, Kim D, Yoon JH, Kim D, Kim J, Jung J, Klementieva O, Shah YM, Yoshihara E, Singh PK, Joshi AD, Oh TG. — Spatial transcriptome mapping identifies Ppara-Anxa2 cross-talk in microplastic-induced hepatotoxicity. — 2026-06-17 — مجوز استفاده منبع
- Vdovchenko A; Resmini M — Mapping Microplastics in Humans: Analysis of Polymer Types, and Shapes in Food and Drinking Water—A Systematic Review — 2024-06-27
- Marfella R et al. — Microplastics and Nanoplastics in Atheromas and Cardiovascular Events — 2024-03-07
- European Food Safety Authority (EFSA) — Microplastics and nanoplastics in food — 2026-10-21
- U.S. Food and Drug Administration (FDA) — Microplastics and Nanoplastics in Foods
- U.S. Food and Drug Administration (FDA) — Microwave Ovens
- Health Canada — The safe use of cookware and bakeware
- NIH News in Health — The Persistence of Plastics — 2024-03
این نوشته، بازنویسی مستقل فارسی از منابع بالاست؛ بیان آن برای مخاطب عمومی تغییر کرده است.
