سکته شریان مغزی میانی زمانی رخ می‌دهد که این رگ بزرگ خون‌رسان مغز بسته شود یا خون‌ریزی کند. در افراد دچار این سکته، ضعف یک‌طرفه بدن، مشکل گفتار یا گیجی ممکن است ناگهانی ظاهر شود و به رسیدگی فوری نیاز دارد. [1]
شریان مغزی میانی که به‌اختصار MCA نامیده می‌شود، به بخش‌هایی از دو سوی مغز خونِ حاوی اکسیژن می‌رساند و شایع‌ترین شریان درگیر در سکته مغزی است. درمان سریع می‌تواند جان فرد را نجات دهد و آسیب‌های ماندگار را کمتر کند. [1]
چه نشانه‌هایی نیاز به اقدام فوری دارند؟
ضعف ناگهانی صورت، دست یا پا، اختلال دید، سرگیجه، گیجی، دشواری در حرف‌زدن یا فهم صحبت دیگران و سردرد شدید و ناگهانی از نشانه‌های سکته هستند. از دست رفتن حس در یک سمت بدن نیز ممکن است رخ دهد. اختلال تعادل و هماهنگی، برخلاف برخی سکته‌های دیگر، از نشانه‌های معمول سکته شریان مغزی میانی نیست. [1]
با دیدن نشانه‌های احتمالی سکته باید فوراً با اورژانس تماس گرفت. گاهی فرد به‌دلیل خود سکته نمی‌تواند کمک بخواهد؛ در این وضعیت، کسی که کنار اوست باید تماس بگیرد. [1]
چرا ضعف بدن در سمت مقابل آسیب مغز دیده می‌شود؟
در هر سمت مغز، یک شریان مغزی میانی از شریان کاروتید داخلی، یکی از رگ‌های اصلی خون‌رسان مغز، منشعب می‌شود. درگیری این رگ معمولاً علائم بدنی را در سمت مقابل ایجاد می‌کند؛ برای نمونه، سکته در سمت راست مغز می‌تواند با ضعف دست چپ همراه باشد و درگیری سمت چپ با ضعف دست راست. [1]
بسته‌شدن رگ یا خون‌ریزی؛ دو علت متفاوت
در سکته ایسکمیک، یعنی سکته ناشی از کاهش خون‌رسانی، لخته یا تنگی شدید رگ راه خون را می‌بندد. در سکته خون‌ریزی‌دهنده، رگ پاره می‌شود و خون‌ریزی رخ می‌دهد. این تفاوت برای انتخاب درمان اهمیت دارد. [1]
زمینه‌های ایجاد سکته می‌توانند شامل تصلب شرایین، یعنی سخت و تنگ‌شدن رگ‌ها، پارگی دیواره شریان، نامنظمی ضربان قلب، اختلالات انعقاد خون و مصرف آمفتامین باشند. پارگی آنوریسم، یعنی برآمدگی در دیواره رگ، نیز می‌تواند باعث خون‌ریزی شود. [1]
سن بالاتر، سابقه خانوادگی سکته یا بیماری شریان‌های مغز و بعضی بیماری‌های ژنتیکی مانند بیماری سلول داسی‌شکل با خطر بیشتر سکته همراه‌اند. فشار خون بالا، دیابت، چاقی، بیماری‌های قلبی از جمله فیبریلاسیون دهلیزی ــ نوعی نامنظمی ضربان قلب ــ و نیز سیگار، کم‌تحرکی و تغذیه نامتعادل از دیگر عوامل خطرند. داشتن این عوامل به معنی قطعی‌بودن وقوع سکته نیست. [1]
بررسی در بیمارستان و انتخاب درمان
پزشک در کنار معاینه، از سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی برای تعیین محل، وسعت و نوع سکته استفاده می‌کند. آزمایش‌های خون، از جمله قند خون، شمارش سلول‌های خونی، بررسی انعقاد و وضعیت سوخت‌وساز بدن، و گاهی بررسی‌های قلبی به یافتن علت یا عوامل همراه کمک می‌کنند. [1]
هدف فوری درمان، حفظ جان و محدودکردن آسیب مغزی است. برای سکته ناشی از لخته، درمان ممکن است شامل داروی وریدی حل‌کننده لخته و روشی به نام ترومبکتومی، یعنی بیرون‌آوردن لخته از رگ، باشد؛ این درمان‌ها به سکته ناشی از انسداد مربوط‌اند. [1]
پس از کنترل وضعیت حاد، درمان دو هدف دیگر دارد: کم‌کردن احتمال سکته دوباره با مدیریت عواملی مانند فشار خون بالا، و رسیدگی به مشکلاتی که از آسیب مغز باقی مانده‌اند، از جمله دشواری حرکت و گفتار. [1]
بهبود فقط به روزهای بستری محدود نمی‌شود
توان‌بخشی ممکن است چندین ماه طول بکشد و حتی با فیزیوتراپی تخصصی، روند بهبود تا یک سال ادامه پیدا کند. میزان بهبود به شدت سکته، سمت درگیر مغز، سلامت عمومی فرد و پاسخ او به درمان بستگی دارد؛ در سکته‌های بسیار شدید، احتمال بهبود کمتر است. [1]
احتمال زنده‌ماندن نیز با شدت سکته و نیاز به اقدامات نجات‌بخش تفاوت دارد. برای برخی افراد ممکن است ایجاد راه تنفسی از طریق گردن، موسوم به تراکئوستومی، لازم شود تا به تنفس کمک کند. منبع حاضر درصد مشخصی برای بقا یا بهبود ارائه نمی‌کند و نمی‌توان از آن نتیجه یکسانی برای همه افراد گرفت. [1]
درد، عفونت و زمین‌خوردن از عوارض شایع هنگام بستری هستند و ممکن است در ماه‌های پس از ترخیص هم ادامه داشته باشند. افسردگی و اضطراب نیز در دوره پس از سکته بیشتر دیده می‌شوند؛ بنابراین پیامدهای سکته می‌توانند هم جسمی و هم روانی باشند. [1]
آیا می‌توان خطر سکته را کم کرد؟
پیشگیری کامل از سکته ممکن نیست، اما رسیدگی به عوامل قابل‌تغییر می‌تواند خطر را کاهش دهد. این عوامل شامل سیگار، مصرف الکل، کم‌تحرکی، تغذیه نامتعادل و بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا، دیابت، چاقی و فیبریلاسیون دهلیزی هستند. امکان تغییر همه این عوامل برای همه افراد یکسان نیست و ارزیابی پزشکی می‌تواند مشخص کند کدام عوامل در هر فرد نیاز به رسیدگی دارند. [1]
منابع
این نوشته، بازنویسی مستقل فارسی از مقاله بالاست؛ بیان آن برای مخاطب عمومی تغییر کرده است.
