اضطراب واکنش طبیعی بدن در برابر فشار روانی، نگرانی یا موقعیتهای تهدیدکننده است. اما زمانی که شدت آن افزایش پیدا کند یا مداوم شود یا عملکرد روزمره فرد را تحت تاثیر قرار دهد، دیگر نمیتوان آن را صرفا واکنشی معمولی به فشار روانی دانست. از علائم اضطراب شدید میتوان به تپش قلب، تنگی نفس، لرزش، بیقراری، افکار منفی و احساس ترس شدید همراه باشد. شناخت علائم اضطراب شدید و تشخیص زمان نیاز به کمک تخصصی، میتواند از طولانیشدن مشکل و تأثیر آن بر سلامت روان و جسم جلوگیری کند.
اضطراب شدید چیست و چه تفاوتی با اضطراب معمولی دارد؟
اضطراب معمولی با برطرفشدن عامل استرس کاهش پیدا میکند و مختلکننده زندگی نیست. در مقابل، اضطراب شدید بهطور کل بدون وجود یک تهدید مشخص ایجاد شود یا شدت و مدت آن با شرایط تناسب نداشته باشد.
افراد مبتلا به اضطراب شدید بیشتر روزها احساس نگرانی، تنش یا ترس دارند و کنترلکردن افکار اضطرابی برای آنها بسیار دشوار است. اختلال در خواب، تمرکز، روابط اجتماعی، کار یا تحصیل هم از دیگر علائم اضطراب شدید است که نباید آنها را نادیده بگیرید.
چرا اضطراب شدید ایجاد میشود؟
اضطراب شدید علت واحد ندارد و مجموعهای از عوامل روانی، محیطی و زیستی در ایجاد آن نقش دارند. تجربههای پراسترس مانند سوگ، مشکلات خانوادگی، فشار کاری یا تحصیلی، مشکلات مالی و تجربه اتفاقهای آسیبزا میتوانند زمینه اضطراب را فراهم کنند. در بعضی افراد نیز زمینه ژنتیکی، ویژگیهای شخصیتی یا ابتلا به بعضی اختلالات روانشناختی احتمال بروز اضطراب شدید را افزایش میدهد.
همچنین زندگی در فضاهای شهری مدرن و بهطور کل زندگی مدرن یکی دیگر از عوامل تشدیدکننده اضطراب است. ساکنین پایتخت به دلیل علت استرسزاتر بودن زندگی در تهران بیشتر در معرض ابتلا به اضطراب قرار دارند.
گاهی بیماریهای جسمی یا مصرف بعضی داروها و مواد خاص هم میتوانند علائم اضطرابی ایجاد یا تشدید کنند.
چه عواملی باعث تشدید اضطراب میشوند؟
کمخوابی، فشار روانی مداوم و قرارگرفتن طولانیمدت در موقعیتهای پراسترس از عواملی هستند که میتوانند موجب تشدید اضطراب شوند. مصرف زیاد کافئین، بعضی مواد محرک و بینظمی در سبک زندگی هم در بعضی از افراد زمینه را برای افزایش تپش قلب، بیقراری و احساس نگرانی فراهم میکند.
از طرف دیگر، اجتناب مداوم از موقعیتهایی که از آنها میترسید، اطمینانخواهی بیش از حد و درگیرشدن مداوم با افکار منفی میتواند چرخه اضطراب را تقویت کند. به همین دلیل، مدیریت اضطراب تنها به آرامکردن علائم جسمی محدود نمیشود و باید عوامل تشدیدکننده آن را هم با کمک متخصص شناسایی کنید.
علائم اضطراب شدید در بدن و ذهن چیست؟
اضطراب شدید همزمان جسم و ذهن را درگیر میکند. بسته به وضعیت، امکان دارد بیشتر علائم جسمی را تجربه کنید یا با علائم روانی مانند نگرانی مداوم، افکار فاجعهساز یا دشواری در تمرکز درگیر شوید. شدت علائم اضطراب هم از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
نشانههای جسمی اضطراب شدید چیست؟
از مهمترین علائم اضطراب شدید در جسم و بدن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
● تپش قلب یا افزایش ضربان قلب
● احساس تنگی نفس یا نفسکشیدن سریع
● لرزش دستها یا بدن
● تعریق بیشتر از معمول
● احساس فشار یا ناراحتی در قفسه سینه
● سرگیجه یا احساس سبکی سر
● تهوع، دلدرد یا ناراحتیهای گوارشی
● احساس گرفتگی یا تنش عضلانی
● احساس گرما یا سرما
● خستگی و کاهش انرژی
● اختلال در خواب
● سردرد
علائم روانی و رفتاری اضطراب شدید
اضطراب شدید تنها با علائم جسمی شناخته نمیشود و در صورت درگیری با آنها، امكان دارد علائم اضطراب شدید در روان خود را به شکل زیر نشان دهند:
- منفینگری درباره آینده
- نشخوار فکری
- نگرانی مداوم
- احساس عدم کنترل روی شرایط
- دشواری در تمرکز
- تحریکپذیری
- احساس بیقراری
- ترس مداوم
- حساسیت بیشازحد به اتفاقات روزمره
- به تعویق انداختن کارها
- اطمینانخواهی مکرر از دیگران
- دشواری در انجام فعالیتهای روزمره
آیا اضطراب شدید میتواند خطرناک باشد؟
اضطراب در حالت معمول بهتنهایی خطرناک نیست، اما اضطراب شدید و درماننشده میتواند کیفیت زندگی و عملکرد مبتلایان را بهشدت تحت تاثیر قرار دهد. تداوم اضطراب میتواند خواب، تمرکز، روابط، فعالیت شغلی یا تحصیلی و توانایی مبتلایان را برای انجام کارهای روزمره را مختل کند.
از طرف دیگر، بعضی علائم اضطراب شدید با نشانههای بیماریهای جسمی جدی شباهت دارند. بنابراین نباید هرگونه تپش قلب، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سرگیجه را صرفا به اضطراب نسبت دهید. اگر این علائم شدید، جدید، مداوم یا غیرمعمول باشند، لازم است پزشک آن را مورد بررسی قرار دهد.
چه زمانی اضطراب نیاز به درمان تخصصی دارد؟
اگر اضطراب برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، بهطور مکرر برگردد یا انجام فعالیتهای معمول زندگی را دشوار کند، بهتر است از روانشناس یا روانپزشک کمک بگیرید. همچنین زمانی که نگرانیها قابلکنترل نیستند، خواب و تمرکزتان بهطور قابلتوجهی مختل شده است یا مجبورتان میکند از موقعیتهای مختلف اجتناب کنید، درمان تخصصی لازم است تا سلامت روانتان حفظ شود.
همچنین فراموش نکنید که اگر علائم اضطراب شدید با افکار مربوط به مرگ، خودآسیبرسانی یا خودکشی همراه شود، موضوع جدیتر است و باید فورا از خدمات اورژانسی یا کمک تخصصی فوری استفاده کنید.
ارتباط اضطراب شدید با حملات پانیک و افسردگی
گاهی اضطراب شدید موجب حملات پانیک هم میشود. در حمله پانیک، ترس یا ناراحتی شدیدی بهصورت ناگهانی بروز میکند و با تپش قلب، لرزش، تعریق، تنگی نفس، سرگیجه و احساس ازدستدادن کنترل ادامه مییابد. گاهی مبتلایان از ترس تکرارشدن این حملات، از مکانها یا فعالیتهای خاص که موجب اضطراب میشوند دوری میکنند.
همچنین گاهی اضطراب و افسردگی با هم بروز میکنند. نگرانی و تنش طولانیمدت انرژی و انگیزه مبتلایان را کاهش میدهد و از طرف دیگر، افسردگی نگرانی و احساس ناامیدی را تشدید میکند. اگر علائم اضطراب شدید را با دستهای دیگر از علائم جدی مانند غمگینی مداوم، بیعلاقگی، ناامیدی یا تغییر قابلتوجه در خواب و اشتها تجربه کردید، برای ارزیابی تخصصی به روانپزشک مراجعه کنید.
چگونه اضطراب شدید را کنترل کنیم؟
کنترل اضطراب به ترکیبی از تغییر سبک زندگی، یادگیری مهارتهای مدیریت اضطراب و در صورت نیاز، رواندرمانی یا دارودرمانی نیاز دارد. پزشک با توجه به علت، شدت و نوع اضطراب درمان لازم را تجویز خواهد کرد.
همچنین میتوانید با کاهش مصرف کافئین، داشتن خواب منظم، فعالیت بدنی متناسب و اختصاص زمان مشخص برای استراحت به مدیریت علائم اضطراب شدید در بلندمدت کمک کنید.
تکنیکهای فوری کاهش اضطراب
وقتی اضطراب بهشدت افزایش پیدا میکند، چند روش ساده زیر میتواند به کاهش موقت علائم اضطراب شدید کمک کنند؛ البته توجه کنید که این تکنیکها موقتی هستند و نمیتوانند جای درمان تخصصی را بگیرند:
- تنفس آهسته و عمیق
- تمرکز روی محیط اطراف
- توجه آگاهانه به حواس پنجگانه
- دور شدن کوتاهمدت از عامل استرسزا
- انجام فعالیتی آرام مانند پیادهروی سبک
نقش روانشناس در درمان اضطراب شدید
روانشناس میتواند به مبتلایان کمک کند الگوهای فکری و رفتاری مرتبط با اضطراب را شناسایی و اصلاح کنند. درمان شناختیرفتاری یا همان CBT یکی از روشهای شناختهشده برای درمان بسیاری از اختلالات اضطرابی است و به مبتلایان کمک خواهد کرد افکار اضطرابزای خود را بررسی کنند و واکنشهای سالمتری نسبت به آنها داشته باشند.
در موارد شدیدتر یا زمانی که اضطراب با افسردگی، حملات پانیک یا مشکلات دیگر همراه شود، همکاری روانشناس و روانپزشک ضروری است. روانپزشک میتواند وضعیت فرد را ارزیابی و در صورت نیاز، دارو تجویز کند. بنابراین اگر اضطراب از کنترلتان خارج شده یا زندگی روزمره را مختل کرده است، مراجعه به متخصص بهجای تحمل طولانیمدت علائم، میتواند اولین قدم برای بازگشت به آرامش و عملکرد طبیعی باشد.
میتوانید با کمک سامانه دکتردکتر در اولین فرصت نوبت ویزیت روانشناس یا روانپزشک را رزرو کنید و در سریعترین زمان ممکن در مسیر بازگشت سلامت روان خود گام بردارید.
