بسیاری از کودکان نزدیک یک‌سالگی نخستین کلمه معنادار خود را می‌گویند؛ بعضی زودتر و بعضی دیرتر به این مرحله می‌رسند. طبق توضیح متخصصان در مقاله آموزشی کلیولند کلینیک، برای دنبال‌کردن رشد زبان کودک باید در کنار کلمه‌هایی که می‌گوید، به فهم حرف‌ها و تلاش او برای ارتباط هم توجه کرد. [1]
پیش از اولین کلمه چه اتفاقی می‌افتد؟
ارتباط از بدو تولد آغاز می‌شود: نوزاد کم‌کم یاد می‌گیرد گریه‌اش با پاسخ مراقب، مثل غذا یا آرام‌شدن، همراه است. حدود دوماهگی صداهای آرام و شاد شنیده می‌شود و در سه تا چهارماهگی، صداهایی شبیه «اوو» و «آآ» بیشتر می‌شوند. نزدیک شش‌ماهگی هم معمولاً تکرار هجاهایی مانند «با‌با‌با» یا «دا‌دا‌دا» آغاز می‌شود؛ تمرینی برای حرکت‌های دهان که بعدها در گفتار به کار می‌آیند. [1]
در فاصله شش تا دوازده‌ماهگی، این صداها متنوع‌تر می‌شوند و نزدیک نه تا ده‌ماهگی ممکن است آهنگی شبیه گفت‌وگو پیدا کنند. تکرار «ماماما» به‌تنهایی لزوماً کلمه نیست؛ وقتی کودک «ماما» را برای اشاره به مادر به کار می‌برد، صدا معنا پیدا کرده است. اولین کلمه ممکن است حدود ده یا یازده‌ماهگی شنیده شود، اما زمان آن میان کودکان فرق دارد. [1]
واکنش به صدا هم بخشی از این مسیر است. حدود چهار تا شش‌ماهگی کودک شروع می‌کند به جست‌وجوی منبع صدا یا موسیقی؛ در شش تا نه‌ماهگی معمولاً به صداهای نزدیک و شنیدن نامش برمی‌گردد. در نه تا ده‌ماهگی نیز به صداها و تصویرها علاقه نشان می‌دهد و وقتی نام فرد یا چیزی را می‌شنود، به آن نگاه می‌کند. [1]
از کلمه‌های آشنا تا عبارت‌های دوکلمه‌ای
بین دوازده تا هجده‌ماهگی، کودک بیشتر از کلمه‌ها برای نام‌بردن آدم‌ها و چیزهای محبوبش استفاده می‌کند. بسیاری از کودکان تا هجده‌ماهگی ده کلمه یا بیشتر می‌گویند و در این دوره کلمه‌های تازه به گفتارشان اضافه می‌شود؛ بااین‌حال، دامنه واژگان همه کودکان یکسان نیست. [1]
فهم زبان اغلب زودتر از توانایی گفتن رشد می‌کند. کودکی که هنوز کلمه‌های کمی می‌گوید، اما برای ارتباط تلاش می‌کند، به چیزی که نام می‌برید اشاره می‌کند یا دستور ساده‌ای مثل «توپ را بیاور» را می‌فهمد، نشانه‌های امیدوارکننده‌ای از رشد زبان نشان می‌دهد. بنابراین فقط شمردن کلمه‌ها تصویر کاملی به دست نمی‌دهد. [1]
در هجده تا بیست‌وچهارماهگی، سرعت یادگیری واژه‌ها اغلب بیشتر می‌شود. بیشتر کودکان نزدیک دوسالگی شروع به کنار هم گذاشتن دو کلمه می‌کنند؛ مثلاً «شیر بیشتر» یا «مامان بیا». تلفظ کامل و دستور زبان درست هنوز انتظار اصلی نیست؛ مهم این است که کودک دو معنا را به هم وصل کند و از واژه‌هایی برای نام‌بردن، کارها و گاهی ویژگی‌ها استفاده کند. عبارت‌های سه‌کلمه‌ای هم ممکن است به‌ویژه نزدیک دوسال‌ونیمگی ظاهر شوند. [1]
چه زمانی پیگیری لازم است؟
متخصص گفتار و زبانِ نقل‌شده در منبع توصیه می‌کند اگر کودک حدود شش‌ماهگی هنوز هجاهای تکراری تولید نمی‌کند، موضوع با پزشک مطرح شود. پاسخ‌ندادن به صدا یا نام نیز نیاز به توجه دارد، چون مشکل شنوایی می‌تواند بر رشد گفتار اثر بگذارد. نگرانی درباره شنوایی را بهتر است زود پیگیری کرد. [1]
در هجده‌ماهگی، اگر کودک کلمه‌های مشخص کمی دارد یا برای گفتن آن‌ها تلاش نمی‌کند، بررسی نیاز به حمایت گفتار و زبان مطرح می‌شود؛ منبع، ده کلمه یا بیشتر را یکی از نشانه‌های مورد توجه در این سن می‌داند. اگر تا دوسالگی هنوز ترکیب کلمه‌ها شکل نگرفته است، آن را در ویزیت مطرح کنید. در صورت شناسایی تأخیر گفتار، حمایت زودهنگام می‌تواند کمک‌کننده باشد. [1]
این سن‌ها راهنمای کلی رشد هستند، نه برنامه زمانی یکسان برای همه کودکان. مقاله منبع یک توضیح آموزشی است، نه گزارش یک پژوهش تازه؛ کمی دیرتر حرف‌زدن در سن پایین هم به‌تنهایی به معنای ماندگارشدن تأخیر نیست. [1]
چرا سرعت حرف‌زدن کودکان فرق دارد؟
تفاوت‌های فردی و علایق کودک در زمان شروع گفتار نقش دارند. به گفته متخصصان منبع، گاهی کودکی که سرگرم یادگیری مهارتی مثل راه‌رفتن است، مدتی رشد زبانی آهسته‌تری دارد و بعد پیشرفت گفتارش بیشتر می‌شود. عفونت‌های مکرر گوش یا مایع داخل گوش نیز ممکن است شنیدن واضح صداها را دشوار کنند؛ در صورت نگرانی، پزشک ممکن است آزمایش شنوایی پیشنهاد کند. [1]
فرصت شنیدن زبان و تعامل روزمره نیز اهمیت دارد. مقایسه کودک با همسالان، به‌ویژه روایت‌های والدین در شبکه‌های اجتماعی، ممکن است نگرانی را بیشتر کند؛ برای دنبال‌کردن پیشرفت، توجه به بیشترشدن فهم کلمه‌ها و ارتباط کودک با اطرافیان مفیدتر است. [1]
کمک به زبان در بازی و کارهای روزمره
برای کمک به یادگیری زبان، به فلش‌کارت یا برنامه ویژه نیاز نیست. هنگام غذاخوردن، لباس‌پوشیدن یا بازی درباره همان کاری که انجام می‌دهید حرف بزنید؛ مثلاً «داری هویج می‌خوری». وقتی کودک به چیزی اشاره می‌کند، نامش را بگویید و کمی به آن اضافه کنید: «هواپیما؛ هواپیمای بزرگ». بعد مکث کنید تا او هم فرصت پاسخ با صدا، اشاره یا کلمه داشته باشد. [1]
کتاب‌خواندن هم لازم نیست به خواندن همه کلمه‌های کتاب یا نشستن تا صفحه آخر محدود شود. نگاه‌کردن به تصویرها، نام‌بردن اشیا و درآوردن صدای حیوانات هم فرصت یادگیری است. آواز و شعرهای کودکانه با تکرار و قافیه، به آشنایی با صداهای کلمه‌ها کمک می‌کنند. [1]
منبع همچنین استفاده از لحن آهنگین، زیرتر و پرشور هنگام صحبت با کودک را برای یادگیری زبان مفید می‌داند. همراه‌کردن واژه با اشاره‌های ساده نیز ممکن است پیش از توانایی حرف‌زدن، ارتباط را آسان‌تر کند. هدف این تعامل‌ها این است که گفت‌وگو و یادگیری برای کودک لذت‌بخش بماند. [1]
منابع
این نوشته، بازنویسی مستقل فارسی از مقاله بالاست؛ بیان آن برای مخاطب عمومی تغییر کرده است.
